Η ηπατίτιδα Α είναι μία οξεία φλεγμονή του συκωτιού από έναν ειδικό ιό (ονομάζεται ιός της ηπατίτιδας Α) που προσβάλλει αποκλειστικά το ήπαρ (ηπατοτρόπος ιός) και μεταδίδεται βασικά από το στόμα.

Η νόσος ήταν πιο συχνή παλαιότερα όταν οι συνθήκες υγιεινής ήταν χειρότερες, όμως η εκδήλωσή της δεν ήταν εμφανής και αφορούσε συχνότερα τα παιδιά. Η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης μείωσε τη συχνότητα προσβολής και την περιόρισε σε μεγαλύτερα άτομα, που η πιθανότητα να εμφανίσουν συμπτώματα είναι πολύ πιο αυξημένη.

Συμπτώματα

Η κλινική εκδήλωση της πάθησης εξαρτάται από την ηλικία του ατόμου που μολύνεται. Στα παιδιά μόνο το 5% θα εμφανίσει νόσο, ενώ αντίθετα συμπτώματα αναπτύσσει το 70 - 80% των ενηλίκων. Οι ενήλικες άνω των 50 ετών εμφανίζουν πιο βαριά κλινική εικόνα.

Η εμφάνιση της πάθησης γίνεται περίπου ένα μήνα μετά την μόλυνση του ατόμου με τον ίο (περίοδος επώασης).

Παρατηρούνται τα πρώτα μη ειδικά συμπτώματα που μπορεί να ξεγελάσουν ότι σχετίζονται με μία απλή ίωση ή μία γαστρεντερίτιδα. Τέτοια πρόδρομα συμπτώματα είναι αδυναμία, κούραση, ανορεξία, πόνος στην κοιλιά, ναυτία και εμετοί. Επίσης έχουν αναφερθεί πυρετός, πόνος στα κόκαλα, στη μέση και στους μυς, ακόμα και διάρροια. Τα συμπτώματα αυτά δεν υποχωρούν μετά από λίγες ημέρες, στο συνηθισμένο δηλαδή διάστημα για μία κοινή ίωση. Στο 30% των ασθενών εμφανίζεται μετά από 1 - 2 εβδομάδες κιτρίνισμα των ματιών και αλλαγή του χρώματος των ούρων που γίνονται σαν κονιάκ (ίκτερος). Με την εμφάνιση του ίκτερου τα άλλα συμπτώματα γίνονται ηπιότερα, αλλά προστίθεται γενικευμένος κνησμός (φαγούρα). Ο ίκτερος διαρκεί συνήθως 15 ημέρες και συνολικά τα συμπτώματα 1 - 2 μήνες.

Σπάνια μπορεί να παρατηρηθούν ασυνήθιστες μορφές εκδηλώσεων, όπως παράταση του ίκτερου, του κνησμού και της κούρασης πάνω από ένα τρίμηνο με απώλεια βάρους. Κεραυνοβόλος ηπατίτιδα με ηπατική ανεπάρκεια, υπνηλία ή λήθαργο και επιδείνωση της γενικής κατάστασης είναι σπάνια (λιγότερο από 1%). Σε λίγους ασθενείς (5 - 10%) η ηπατίτιδα επανεμφανίζεται 1 - 4 μήνες μετά από την αρχική βελτίωση, αλλά αυτό είναι προσωρινό και τελικά η νόσος θεραπεύεται οριστικά και αφήνει ανοσία. Δεν υπάρχει χρόνια ηπατίτιδα από τον ιό Α.

Αιτιολογία

Η νόσος προκαλείται από τη μόλυνση του οργανισμού από τον ιό της ηπατίτιδας Α, ο οποίος προτιμά να εγκαθίσταται στα ηπατικά κύτταρα. Όταν αυτά λαμβάνουν τον ιό, ο οργανισμός σκοτώνει τα μολυσμένα κύτταρα και έτσι εκδηλώνεται η νόσος.

Μετάδοση

Η πάθηση μεταδίδεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού. Ο ασθενής αποβάλλει τους ιούς με τα κόπρανα και μολύνει με άμεση επαφή τα άλλα άτομα του περιβάλλοντός του.

Έτσι είναι πολύ συχνότερη η μετάδοση ανάμεσα στα άτομα μίας οικογένειας, ειδικά όταν οι συνθήκες διαβίωσης είναι πτωχές και υπάρχει συγχρωτισμός σε μικρό χώρο. Συχνή είναι και η μετάδοση από μολυσμένο νερό σε εκδρομείς, σε περιοχές που υπάρχει μεγάλη συχνότητα πασχόντων και πτωχή υγιεινή, όπως και από κατανάλωση φρέσκων οστρακοειδών που αλιεύθηκαν σε μολυσμένα νερά ή από κατανάλωση πλημμελώς πλυμένων χόρτων και λαχανικών. Η πόση νερού από πηγάδια είναι μία άλλη πηγή μετάδοσης. Ορισμένες κατηγορίες επαγγελμάτων αλλά και οι χρήστες ενδοφλεβίων ναρκωτικών έχουν κίνδυνο μόλυνσης.

Σπάνια αναφέρονται περιστατικά μετάδοσης από μετάγγιση αίματος.

Στο 40% δεν μπορεί να αποκαλυφθεί ο τρόπος μόλυνσης των ατόμων.

Διάγνωση

Κατά τη λήψη του ιστορικού είναι σημαντικός ο αποκλεισμός της κατανάλωσης πάνω από ένα όριο αλκοόλ, άλλων φαρμάκων ή τοξικών ουσιών, μανιταριών και περίεργων βοτάνων που αγοράστηκαν σε ανεπίσημα καταστήματα και υπαίθριες αγορές. Ο ασθενής ερωτάται για τις συνθήκες διαβίωσης, τις διατροφικές του συνήθειες, πιθανές έξεις, πρόσφατα ταξίδια και το επάγγελμά του. Εκτός από τις συνήθεις γενικές εξετάσεις αίματος και ορού, είναι σημαντική η προσεκτική ερμηνεία των βιοχημικών δοκιμασιών του ήπατος. Με εξετάσεις αίματος εκτιμάται η ύπαρξη ηπατίτιδας από άλλα αίτια όπως τους ιούς της ηπατίτιδας Β, C, D, τους δείκτες υπερφόρτωσης με σίδηρο, την σερουλοπλασμίνη και τον χαλκό ούρων, το σύνολο των αυτοαντισωμάτων για το ήπαρ καθώς και τις θυρεοειδικές ορμόνες. Ο έλεγχος συμπληρώνεται με την ηλεκτροφόρηση των πρωτεϊνών και το υπερηχογράφημα. Η διάγνωση τίθεται από την ανίχνευση στον ορό του ειδικού αντισώματος οξείας νόσησης από την ηπατίτιδα Α (IgM - αντι HAV).

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι υποστηρικτική με γενικά μέτρα, καλή διατροφή χωρίς λιπαρά και ενυδάτωση, αποφυγή αλκοόλ, ασπιρίνης και άλλων φαρμάκων, ξεκούραση και παραμονή στο κρεβάτι σε βαρύτερες εκδηλώσεις. Εάν υπάρχει παρατεταμένος ίκτερος μπορεί να κριθεί αναγκαία η χορήγηση κορτιζόνης για λίγες ημέρες. Η σπάνια κεραυνοβόλος μορφή χρειάζεται νοσηλεία σε ειδικό κέντρο και εξασφάλιση της δυνατότητας μεταμόσχευσης ήπατος όταν η εξέλιξη της ηπατικής ανεπάρκειας είναι δυσμενής.

Πρόληψη - Συμβουλές

Η πρόληψη της ασθένειας βασίζεται στην προφύλαξη των ατόμων με παθητική ή και ενεργητική ανοσοποίηση, δηλαδή με εμβολιασμό. Εάν διαπιστωθεί πάσχον άτομο σε μία οικογένεια, τότε χορηγείται έτοιμη ανοσοσφαιρίνη στα υπόλοιπα άτομα εάν δεν έχουν ανοσία. Όμοια προφυλάσσονται άτομα που πρόκειται να ταξιδέψουν σε περιοχές με παράγοντες κινδύνου για τη νόσο. Η διαφύλαξη των μέτρων υγιεινής σε κατασκηνωτές, ιδρύματα και κοινότητες με απομόνωση των αποχετεύσεων από τον υδροφόρο ορίζοντα και το σύστημα ύδρευσης είναι σημαντικά μέτρα. Επιβάλλεται το πλύσιμο των χεριών πριν το φαγητό. Δεν πρέπει να πίνουμε νερό ή ποτά με παγάκια από άγνωστες πηγές και να καταναλώνουμε οστρακοειδή που δεν έχουν επαρκώς μαγειρευτεί. Καθαρισμός των χεριών, γάντια και άλλα μέτρα προστασίας επιβάλλονται σε ειδικές κατηγορίες επαγγελμάτων.

Επιπλοκές

Η κεραυνοβόλος μορφή όταν καταλήγει σε μη αναστρέψιμη ηπατική ανεπάρκεια απαιτεί μεταμόσχευση ήπατος. Αυτή είναι η σημαντικότερη επιπλοκή. Επίσης αναφέρεται η παραμονή της αδυναμίας και της διαταραχής της ηπατικής βιοχημείας σε ένα μικρό ποσοστό για μήνες μετά την υποχώρηση της οξείας φάσης. Μερικά περιστατικά αυτοάνοσης ηπατίτιδας έχουν συνδεθεί με προηγούμενη νόσηση από ηπατίτιδα Α. Άλλες σπάνιες διαταραχές άλλων οργάνων έχουν αναφερθεί ως αποτέλεσμα της κυκλοφορίας των αντισωμάτων του ιού μέσα στο σώμα.

Ομάδες Υψηλού Κινδύνου

Τα άτομα μίας οικογένειας στην οποία υπάρχει πάσχον άτομο, ο πληθυσμός που ζει με πτωχές συνθήκες διαβίωσης σε περιοχές που ενδημεί η ασθένεια ή με μολυσμένα νερά, οι εκδρομείς σε περιοχές που υπάρχει μεγάλη συχνότητα πασχόντων, και οι συχνοί καταναλωτές φρέσκων οστρακοειδών έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν, ειδικά όταν προέρχονται από περιβάλλον με χαμηλή νοσηρότητα. Ορισμένες κατηγορίες επαγγελμάτων (εργάτες αποχετεύσεων, καθαριστές νοσοκομείων, προσωπικό ιδρυμάτων και νοσοκόμες παιδιατρικών θεραπευτηρίων) αλλά και οι χρήστες ενδοφλεβίων ναρκωτικών ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου.